หน้าหลัก > ข่าว > พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ > พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ ตอนที่ ๑๓ : การจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กและสถานศึกษา ในพระวิมาดาเธอฯ (ตอนที่ ๑)
พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ ตอนที่ ๑๓ : การจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กและสถานศึกษา ในพระวิมาดาเธอฯ (ตอนที่ ๑)

ผู้ดูแลเว็บ สำนักศิลปวัฒนธรรม
2021-05-10 12:14:10

พิพิธภัณฑ์ออนไลน์ ตอนที่ ๑๓ : 

การจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กและสถานศึกษา

ในพระวิมาดาเธอฯ (ตอนที่ ๑)


พระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา เมื่อทรงดำรงพระอิสริยยศพระอัคร

ชายาเธอในรัชกาลที่ ๕ มีพระราชโอรสพระราชธิดารวม ๔ พระองค์คือ

๑.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์

๒.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี ภัทรวดีราชธิดา

๓.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดาราศิรินิภาพรรณวดี กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา

๔.สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดลวิมลประภาวดี กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี

          เมื่อพระราชธิดาพระองค์หนึ่ง คือสมเด็จเจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี ประชวรไข้รากสาดน้อย และสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ.๒๔๓๒ ขณะมีพระชันษาเพียง ๕ ปีเท่านั้น พระอัครชายาเธอฯ ทรงโศกเศร้าอาลัยรักพระราชธิดายิ่งนัก ทรงพระอนุสรณ์คำนึงว่า ขนาดพระธิดาของพระองค์เองที่ทรงดูแลทนุถนอมอย่างดียิ่ง ยังประสบเคราะห์กรรมเช่นนี้ จึงมีพระดำริถึงเด็กอื่นที่ขาดการเลี้ยงดูเอาใจใส่รักษาพยาบาล อันอาจเนื่องมาจากความยากจนของบิดามารดานั้นจะได้รับความลำบากเพียงใด ประกอบกับทรงมีพระประสงค์จะสร้างพระกุศลอุทิศแด่พระธิดาผู้ล่วงลับ

          เมื่อเสร็จสิ้นงานพระเมรุในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระองค์นั้นแล้วในปี พ.ศ.๒๔๓๓ ขณะดำรงพระอิสริยยศ พระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฎ ได้ทรงมีพระศรัทธาให้มีการจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กขึ้นในพระนคร เพื่อรับเลี้ยงเด็กกำพร้า และเด็กอนาถา จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจัดตั้งโรงเลี้ยงเด็กขึ้นในบริเวณที่ดินส่วนพระองค์ ที่ตำบลสวนมะลิ ริมถนนบำรุงเมือง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระบรมราชานุญาต กับทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ (ต่อมาคือสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ) ทำหน้าที่เป็นผู้จัดการโรงเลี้ยงเด็กดังกล่าว พระราชทานนามว่า โรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ โรงเลี้ยงเด็กแห่งนี้ให้การช่วยเหลืออุปการะแก่เด็กกำพร้า เด็กที่ครอบครัวยากจน ให้เข้ามาอยู่ประจำเพื่อได้รับการศึกษาการอบรมบ่มนิสัยให้เป็นพลเมืองดี มีความประพฤติดี มีวิชาความรู้ที่จะประกอบอาชีพได้ในอนาคต

          ทรงรับเลี้ยงเด็กชายหญิง ตั้งแต่แรกเกิดจนกระทั่ง อายุ ๑๒ ปี สำหรับเด็กหญิง และ ๑๓ ปี สำหรับเด็กชาย เด็กดังกล่าวนอกจากจะได้รับการศึกษา การอบรมขัดเกลากิริยามารยาทและลักษณะนิสัยแล้ว ยังได้รับการดูแลเป็นอย่างดีทั้งด้านความเป็นอยู่ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม การรักษาพยาบาล และที่พำนักหลับนอนโดยผู้ปกครองไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด จนกระทั่งอายุครบตามกำหนดพอที่จะประกอบอาชีพได้ โรงเลี้ยงเด็กก็จะคืนเด็กให้กับผู้ปกครอง โดยเด็กที่เข้าอยู่ในอุปการะของโรงเลี้ยงเด็กนี้ จะได้รับชื่อใหม่ ใช้คำว่าบุญเป็นต้นชื่อทุกคน อาทิ เด็กชายบุญโกย เด็กชายบุญสิบ เด็กชายบุญปก เด็กหญิงบุญแต่ง เด็กหญิงบุญศุข เด็กหญิงบุญจินต์ เป็นต้น

          โรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ นี้เปิดดำเนินการเมื่อวันที่ ๑ เมษายน พ.ศ.๒๔๓๔ การดำเนินภารกิจเป็นรูปแบบที่เป็นรากฐานของการประชาสงเคราะห์ในยุคปัจจุบันอย่างดียิ่ง ดังที่พระเจ้าน้องยาเธอฯ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ ทรงพรรณาไว้ว่า

          "ตั้งแต่ย่างเข้าไปในโรง (เลี้ยงเด็ก) ได้เดินทางอันราบเรียบแลเห็นสนามกว้างเต็มไปด้วยหญ้าอันเสมอซึ่งสำหรับเด็กวิ่งเล่นได้สนุกสบาย และมีคลองที่น้ำเข้าออกได้ สำหรับเด็กใหญ่ว่ายอาบหรือใช้ได้ไม่ขัดขวาง ร่มรื่นไปด้วยต้นไม้ดอกไม้ผลน่านั่งเล่นเย็นใจมาก ที่อยู่ก็เป็นตึกเรือนฝากระดานอย่างดี มีที่นอนกันเหลือบยุงและเครื่องเล่นเพลินใจ เครื่องนุ่งห่มก็ล้วนแต่ของที่ใหม่ๆ ไม่สกปรก มีพี่เลี้ยงนางนมผู้ตักเตือนใจให้เพลิดเพลินในความชอบความดีอยู่เสมอ อาหารก็ได้รับของที่ประณีต เจ็บป่วยก็มีผู้รักษาพยาบาล เมื่ออายุเจริญล่วงมาก็โกนจุกตัดเปียให้ ทั้งได้รับศิลปวิทยาการเป็นเครื่องประดับสำหรับกายต่อไปและภายหน้าทำการทำมาหาเลี้ยงชีพ ก็จะได้รับการอุดหนุนโดยสมควร ดูไม่มีสิ่งใดขาดปกติจากเด็กพลเรือนที่เกิดมาเลย"

การศึกษาเล่าเรียนของเด็กในอุปการะของโรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ แห่งนี้ มีความมุ่ง

หมายในการจัดการศึกษาดังที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายไว้ว่ามี ๑๐ ประการ กล่าวคือ

๑.ให้อ่านหนังสือออกเขียนได้

๒.ให้คิดเลขเป็น

๓.ให้รู้จักรักษาอิริยาบถ

๔.ให้หุงข้าวต้มแกงเป็น

๕.ให้เย็บผ้าเป็น

๖.ให้ขึ้นต้นไม้เป็น

๗.ให้ว่ายน้ำเป็น

๘.ให้ปลูกทับกระท่อมที่อยู่เป็น

๙.ให้รู้จักปลูกต้นไม้

๑๐.ให้รู้จักเลี้ยงสัตว์

โรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ แห่งนี้ ได้รับอุปการะเด็กชายหญิงไว้เป็นจำนวนมาก เมื่อแรก ตั้งนั้นนอกจากพนักงานเจ้าหน้าที่พี่เลี้ยงต่างๆ แล้ว ยังมีครูสอนประจำอยู่ ๔ คนคือ ครูนกยูง วิเศษกุล (ต่อมาเป็นพระยาสุรินทรราชา) ครูบุญรอด เศรษฐบุตร (ต่อมาเป็นพระยาภิรมย์ภักดี) ครูสนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา (ต่อมาเป็นเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี) และครูเหม ผลพันธิน (ต่อมาเป็นพระยาโอวาทวรกิจ) ในกาลต่อมาเมื่อเด็กที่รับอุปการะมีความรู้ดี ความประพฤติตี มีพัฒนาการที่เหมาะควรแก่วัย ก็ได้กลับ

ออกไปอยู่กับพ่อแม่ รวมถึงได้นำวิชาความรู้ออกรับราชการมีอนาคตที่ดีมากมายหลายคน อาทิ เด็กชายบุญโกย ได้รับราชการในกระทรวงมหาดไทย เป็นพระยาวิชัยประชาบาล เจ้ากรมตรวจคนเข้าเมือง เด็กชายบุญรอด ได้เป็นพันโท พระสุรณรงค์ ผู้บังคับกองพันที่ 3 ทหารบก จังหวัดเพชรบุรี เด็กชายบุญสิบ ได้เป็นอำมาตย์ตรี หลวงชูวิชากร ธรรมการมณฑลอุบล กระทรวงธรรมการ เป็นต้น

เมื่อเด็กชายเด็กหญิงที่ได้รับพระกรุณาอุปการะไว้ในโรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ ได้เติบโตขึ้น และแยกย้ายไปตามทิศทางของชีวิต จำนวนเด็กในโรงเลี้ยงเด็กก็ลดลง จนกระทั่งปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โรงเลี้ยงเด็กแห่งนี้ก็ใด้มีพัฒนาการ กลายเป็นโรงเรียนราชวิทยาลัยสายสวลีสัณฐาคาร ซึ่งย้ายมาจากบ้านสมเด็จเจ้าพระยา และโรงเรียนเบญจมราชูทิศตามลำดับ เป็นอันสิ้นสุดกิจการของโรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ กลายเป็นสถานศึกษาที่สร้างคนให้มีความรู้ความสามารถมีความประพฤติเป็นพลเมืองดีสืบมาอีกช้านาน

บรรดาผู้ซึ่งมีหน้าที่ทำการถวายในโรงเลี้ยงเด็กไม่เลือกว่าตำแหน่งชั้นสูงหรือต่ำ ทั้งบรรดาเด็กชาย

หญิงซึ่งเคยพึ่งพระบารมีอยู่ในโรงเลี้ยงเด็ก พระวิมาดาเธอฯ มิได้ทรงลืมใครเลยแม้ในสมัยภายหลังสืบมา เป็นต้นว่าใครเมื่อมีความทุกข์ยากหรือแม้ว่าเพียงมีกิจธุระขอพึ่งพระบารมี ก็ทรงอุปการะโดยทรงพระกรุณามิได้รังเกียจ ที่โปรดประทานเงินเลี้ยงชีพต่อมาจนตลอดอายุก็มีหลายคน

อันพระกุศลบุญราศรี และพระเมตตาคุณของพระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฎ ปิยมหาราช

ปดิวรัดา ซึ่งได้ทรงพระดำริตั้งและทำนุบำรุงโรงเลี้ยงเด็กดังได้พรรณามา ควรจะเป็นพระเกียรติยศปรากฏอยู่ชั่วกัลปาวสาน และท่านผู้อ่านทั้งหลายที่ได้ทราบเรื่องราวของพระกรณียกิจ ดังที่สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาได้เรียบเรียงไว้นี้ ก็คงจะได้อนุโมทนาสาธุการทั่วกัน

อ้างอิง

ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. ตำนานโรงเลี้ยงเด็กของพระอัครชายาเธอฯ .(๒๔๗๒)

พระนคร.โรงพิมพ์โสภณพิพัฒนากร