วันนี้ในอดีต ๑ กุมภาพันธ์ ๒๔๘๖

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี

ถึงแก่กรรมด้วยโรคหัวใจวาย

          เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี เกิดเมื่อวันที่ ๑ มกราคม ๒๔๑๙ ที่บ้านหลังศาลหัวเม็ด ตำบลสะพานหัน กรุงเทพฯ นามเดิม สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา เป็นบุตรของพระยาไชยสุรินทร์ (เจียม เทพหัสดิน ณ อยุธยา) เสนาบดีกระทรวงเกษตรและพระคลังในสมัยรัชกาลที่ ๕ เมื่ออายุ ๑๒ ปี ได้เรียนหนังสือด้วยวิธีต่อหนังสือที่โรงเรียนวัดบพิตรพิมุข สอบได้ประโยคหนึ่ง แล้วเรียนที่โรงเรียนพระดำหนักสวนกุหลาบสอบไล่ได้ประโยคสอง ต่อมาสอบไล่ได้ชั้น ๕ ภาษาอังกฤษตามหลักสูตรหลวง และได้เข้าศึกษาต่อที่โรงเรียนฝึกหัดอาจารย์ จนได้รับประกาศนียบัตรครู สอบไล่ได้ที่ ๑ ของผู้สำเร็จวิชาครูรุ่นแรก จนได้รับพระราชทานรางวัลเมื่อ พ.ศ.๒๔๓๗ ทางกระทรวงธรรมการจึงได้คัดเลือกส่งไปศึกษาเพิ่มเติมที่ประเทศอังกฤษ จนได้รับรางวัลประกาศนียบัตรวิชาครูของอังกฤษ จากโรงเรียนฝึกหัดครูเบอโรโรค ที่ตำบลไวสลเวิฟ ใกล้กับกรุงลอนดอน เมื่อปี พ.ศ.๒๔๓๗ ได้เข้ารับราชการในกระทรวงธรรมการเป็นนักเรียนสอบในโรงเรียนตัวอย่าง จนได้เป็นครูผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่โรงเรียนฝึกหัดครู เมื่อกลับมาจากประเทศอังกฤษก็ได้รับตำแหน่งเป็นเสนาบดีกระทรวงศึกษาธิการ โดยได้บรรดาศักดิ์ครั้งสุดท้ายเป็น เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเมื่อ พ.ศ.๒๔๖๐ ในวันที่ ๒๘ มิถุนายน พ.ศ.๒๔๗๕ ได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฏร และเป็นประธานสภาผู้แทนราษฏรคนแรกของประเทศไทย รวมทั้งได้เคยเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ

งานประพันธ์ครั้งแรกเมื่ออยู่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบโดยออกหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ เขียนด้วยลายมือ คือหนังสือ “สัปดาหะการ” เมื่อเป็นนักเรียนฝึกหัดอาจารย์ ได้ออกหนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ชื่อ “วิทยาจารย์” โดยเป็นทั้งบรรณาธิการ และทำทุกอย่างด้วยตัวเอง จัดตั้งสามัคยาจารย์สมาคมหนังสือ “วิทยาจารย์” ได้โอนเป็นของสามัคยาจารย์สมาคมและเจริญรุ่งเรืองมาจนปัจจุบัน หลังจากที่กลับมาจากประเทศอังกฤษได้ร่วมกับเพื่อน ๆ ออกหนังสือรายเดือนชื่อ “ลักวิทยา” เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๘ เป็นหนังสือพิมพ์รายเดือนฉบับแรกที่เน้นสารบันเทิง โดยนำวิทยาการจากต่างประเทศมาเผยแพร่ ทำได้เพียง ๒ ปีเศษ ต้องเลิกเพราะผู้จัดทำไม่สามารถปลีกเวลามาดูแลได้ แต่ต่อมาก็มีหนังสือพิมพ์ “ทวีปัญญา” มีพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงริเริ่มและเป็นบรรณาธิการ ชาวคณะ “ลักวิทยา” แม้จะอยู่ได้ไม่นานนัก แต่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้เขียนเรื่องประโลมโลก และบทประพันธ์ โดยใช้นามปากกา “เขียวหวาน” ผลงานใน “ลักวิทยา” และ “ทวีปัญญา” มีความสำคัญต่อวรรณกรรมไทยปัจจุบัน เช่น เรื่องสั้น “คุณย่าเพิ้ง” ได้รับยกย่องว่าเป็นเรื่องสั้นไทยยุคบุกเบิกที่ดีที่สุด ในขณะที่รับราชการและเมื่อพ้นราชการออกมาแล้ว ก็ยังได้เขียนบทประพันธ์ต่าง ๆ ไว้มากมาย นามปากกาที่รู้จักกันทั่วไป คือ “ครูเทพ” รวมทั้งยังเป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้บุกเบิกร้อยกรองไทย เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๘๖ ด้วยโรคหัวใจวาย สิริอายุ ๖๗ ปี

แหล่งที่มา – สำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์น